01 · Trò chơi
Một bộ bài, nhiều cách chơi
Bộ bài đầy đủ có 30 mặt quân: chín hàng trong mỗi chất Vạn, Văn và Sách, thêm Chi Chi, Lão và Thang. Mỗi mặt có bốn quân giống nhau, thành 120 quân. Chắn là đôi giống hệt nhau; Cạ là đôi khác mặt nhưng hợp lệ.
Nhiều tài liệu về Chắn bỏ 20 quân và chơi với 100 quân. Tổ Tôm giữ cả bộ 120 quân nhưng thường xếp bài theo cách khác. Bàn chơi nhà tôi giữ đủ 120 quân và ù bằng các đôi. Vì vậy cần so cả số quân lẫn luật thực tế khi nhận diện một lối chơi.
quân trong bộ bài
người chơi
đôi trong bài ù
02 · Gia đình tôi
Vì sao tôi ghi lại luật này
Từ nhỏ tôi đã xem ông bà, cha mẹ, cô chú chơi Bài Chắn. Gia đình vẫn chơi trong những kỳ nghỉ và thỉnh thoảng ở nhà. Tôi bắt đầu ghi lại cách chơi vì rất khó tìm thấy trên mạng một hướng dẫn Chắn 120 quân giống bàn chơi của chúng tôi.
Bốn người thân đã trả lời bảng hỏi về luật chơi. Câu trả lời của họ làm cơ sở cho bàn chơi trực tuyến và trang này. Khi ký ức chưa thống nhất, tôi ghi rõ lựa chọn tạm thời trong phần mềm, không coi đó là luật chung của mọi người chơi Chắn.
03 · Cách chơi
Luật bàn chơi hiện tại
Nội dung này theo cùng bộ luật với hướng dẫn có hình trong trò chơi, gồm câu trả lời của gia đình và một số cách xử lý tạm thời đang chờ xác nhận.
1. Nhận mặt quân và ghép đôi
Chín hàng là Nhất (1), Nhì (2), Tam (3), Tứ (4), Ngũ (5), Lục (6), Thất (7), Bát (8), Cửu (9). Mỗi hàng có ba chất Vạn, Văn, Sách. Thêm Chi Chi, Lão và Thang thành 30 mặt quân; mỗi mặt có bốn bản giống nhau.
Chắn · hai quân giống hệt


Cùng hàng và cùng chất. Chắn còn kín trên tay vẫn được tính, không bắt buộc phải ăn và hạ xuống.
Cạ · hai quân hợp lệ khác mặt


Thông thường cùng hàng, khác chất. Tam Văn và Tứ Sách không thành Cạ.
Nhóm sáu quân đặc biệt



Ba quân Nhất cùng Chi Chi, Lão, Thang có thể ghép Cạ với nhau theo luật bàn này; hai quân giống hệt vẫn là Chắn. Lão + Thang là mặc định tạm thời. Nếu nhóm Nhất/Yêu trên tay có số quân lẻ, được ăn Cạ bằng quân lẻ mà vẫn giữ nguyên các Chắn. Cạ đặc biệt có thể nằm trong bài ù, nhưng không được dùng làm đôi cuối để ù.
2. Chia bài và đi một lượt
Bốn người: người mở đầu có 24 quân, mỗi người khác có 23. Năm người: người mở đầu có 20 quân, mỗi người khác có 19. Người mở đầu đánh ngay, không bốc thêm; nếu bài đã đủ điều kiện thì được ù ngay. Đi theo chiều kim đồng hồ; người ù mở ván sau.
- Bốc · lấy từ nọc
- Quân bốc phải lật công khai ở cửa, không đưa thẳng vào tay kín. Người đủ điều kiện có thể phản ứng.
- Ăn · nhận quân để ghép đôi
- Ghép quân trên bàn với một quân trên tay, hạ đôi đó rồi Đánh một quân. Có thể ăn Cạ trước khi đủ số Chắn tối thiểu.
- Chíu · nhận quân thứ tư
- Nếu cầm ba quân giống hệt và quân thứ tư xuất hiện, người chơi có thể hạ cả bốn. Một Chíu tính hai Chắn; người chơi tự chọn, không tự động thực hiện. Được Chíu Yêu khi chưa ù.




Khi Chíu ngoài lượt, người Chíu trả một quân về cửa đang bị ngắt. Người ở cửa ấy có thể ăn rồi đánh, hoặc chuyển tiếp chính quân được trả; lượt không nhảy theo chỗ ngồi của người Chíu.
3. Bỏ ăn và đánh quân
- Bỏ ăn Chắn thì về sau không được ăn, Chíu hoặc đánh quân cùng mặt, kể cả quân bốc từ nọc.
- Bỏ Cạ vẫn được Chíu về sau. Mặc định hiện tại cấm ăn Cạ cùng mặt nhưng vẫn cho ăn Chắn sau đó; gia đình còn đang bàn phạm vi chính xác.
- Đã đánh một mặt quân thì không được ăn lại mặt đó thành Chắn hay Cạ.
- Đã ăn Cạ thì không được đánh cả hai bên của một Cạ; không được tách Cạ sẵn có để ăn một Cạ khác cùng nhóm.
4. Ù hoặc hết nọc
Ghép toàn bộ bài thành đôi: bốn người cần 12 đôi, ít nhất tám Chắn; năm người cần 10 đôi, ít nhất sáu Chắn. Chắn kín và đã hạ đều tính; Chíu tính hai Chắn. Không còn quân lẻ.
- Quân bốc công khai có thể giúp bất cứ người đủ điều kiện nào ù. Quân người khác đánh chỉ giúp ù qua Chíu-Ù.
- Chi Chi, Lão hoặc Thang không được là quân hoàn thành Ù, kể cả Chíu-Ù.
- Ưu tiên Ù trước Chíu. Nếu nhiều người cùng ù, xét theo thứ tự chỗ ngồi từ cửa đang có quân. Quân trả cửa cho phép Chíu và Chíu-Ù; Ù thường bằng quân trả vẫn chưa rõ.
- Bấm Bỏ Ù thì mất quyền ù bằng quân xuất hiện sau trong ván. Đánh thay vì ù ngay lúc mở đầu cũng vậy.
- Người ù mở toàn bộ bài. Hết nọc mà chưa ai ù thì ván hòa; không trộn quân đã đánh vào nọc.
Hiện chưa có thời hạn tự động cho người im lặng hoặc mất kết nối. Hạn nhận lại chính quân vừa bỏ vẫn đang được làm rõ.
04 · Tư liệu
Lịch sử, tên gọi và chứng cứ
Bộ 120 quân đã được ghi nhận rõ, nhưng tôi chưa tìm thấy tài liệu xuất bản mô tả đúng toàn bộ lối chơi ghép đôi 120 quân của gia đình.
Nguồn gốc của bộ bài
Bộ bài thuộc họ bài đồng tiền Đông Á, dùng chữ Hán để ghi hàng và chất. Có những bộ bài còn lưu giữ do hãng A. Camoin & Cie ở Marseille in để sử dụng tại Việt Nam; một số hình vẽ mang trang phục kiểu Nhật. Những bộ bài còn lại cho thấy lịch sử sản xuất và giao thoa văn hóa, nhưng không chứng minh trò chơi bắt nguồn từ Pháp hay Nhật. Nguồn gốc chính xác vẫn cần nghiên cứu thêm. Xem kiểm kê bộ bài của Pagat, The World of Playing Cards và Sekai Yūgi. Nguồn sau nhắc đến một tiền thân có thể có tên Tụ tam bài; tôi chưa kiểm tra văn bản gốc.
“Chắn” là tên bộ bài hay tên trò chơi?
Trong luật, chắn là đôi quân giống nhau. Trong lời nói thường ngày, bài chắn có thể chỉ trò chơi hoặc quân bài. Tên Chắn không tự cho biết người chơi có bỏ 20 quân hay không. Hiện tôi gọi cách chơi này là “Chắn 120 quân của gia đình tôi” cho rõ, trong khi tìm tên gọi phổ biến hơn.
Một bình luận dưới video Tổ Tôm nhớ lại gia đình chơi “bài chắn” với 120 quân dịp Tết; họ còn nhắc đến Tôm, Lèo và các cước khác. Đây là đầu mối độc lập đáng chú ý, chưa chứng minh hai gia đình chơi đúng cùng một bộ luật.
Tôi đối chiếu với các bài giảng của người chơi và nhà phát triển Chắn Sân Đình. Bài giảng đầu nói rõ bộ 100 quân, bốn người, mỗi người 19 quân và ít nhất sáu Chắn để ù. Một bài nhận mặt quân cũng phân biệt Tổ Tôm 120 quân với Chắn 100 quân. Tôm và Lèo được nhắc trong cách chơi 100 quân, nên riêng các tên cước ấy không xác định được kích thước bộ bài.
Các ván trực tuyến, phần 1, phần 2 và ván có gọi Tôm không đưa ra khẳng định rõ về Chắn 120 quân. Tôi đã xem 492 bình luận có thể truy xuất dưới video Tổ Tôm và các nhóm bình luận của những video khác; lời nhớ lại có nói rõ “120 quân” vẫn là manh mối mạnh nhất.
Điểm còn mở
Gia đình vẫn cần ví dụ cụ thể về một số Cạ đặc biệt, thứ tự ưu tiên khi ăn, ù bằng quân trả cửa, quân cuối của nọc và cách tính cước/phạt. Tôi sẽ bổ sung các tay bài mẫu và ngày cập nhật luật sau khi cùng gia đình kiểm tra.
Phương pháp và nguồn
Tôi tách ba loại chứng cứ: tài liệu xuất bản về quân bài và Chắn 100 quân, câu trả lời bảng hỏi của bốn người thân, và lời kể của người chơi khác. Bình luận hoặc phụ đề tự động có thể sai; tôi chú trọng số quân, cách chia, tay bài và hình ảnh có thể kiểm tra. Bình luận không chứng minh nguồn gốc lịch sử hay giải quyết bất đồng luật trong gia đình.
Nguồn gia đình: bảng hỏi riêng của bốn người, xem lại tháng 9 năm 2026. Nguồn ngoài: Pagat, Sekai Yūgi, The World of Playing Cards và các video được liên kết ở trên.
05 · Chia sẻ luật
Gia đình bạn chơi thế nào?
Nếu bạn chơi Chắn, Tổ Tôm hoặc trò chơi khác với bộ bài này, xin hãy chia sẻ tên gọi, số quân, cách chia, lượt đi và điều kiện ù. Cách chơi khác cũng rất đáng quý. Tôi chỉ ghi tên người đóng góp khi được cho phép.
Điền bảng hỏi luật gia đình ↗Bảng hỏi được gửi riêng, không cần tài khoản GitHub và có thể lưu bản nháp trên máy. Xin đừng ghi thông tin liên lạc; tôi chỉ ghi tên bạn khi được cho phép.
06 · Mã nguồn
Cùng phát triển bàn chơi trực tuyến
Kho mã nguồn Bài Chắn công khai chứa ứng dụng web, bộ xử lý luật và hướng dẫn đóng góp. Có chế độ luyện tập với máy và phòng riêng cho bốn hoặc năm người. Mã nguồn và tài liệu theo giấy phép MIT; hình quân bài và âm thanh có điều khoản quyền riêng.
